Waarom coherentie geen managementbegrip is maar een natuurlijk fenomeen

De meeste leiders denken bij coherentie aan iets dat je moet organiseren. Afstemming creeren en neuzen dezelfde kant op. Of teams op één lijn krijgen. Dat klinkt logisch, maar ergens wringt het ook. Want hoe harder je probeert mensen op één lijn te krijgen, hoe vaker het tegenovergestelde gebeurt. Coherentie laat zich namelijk niet organiseren. Ze ontstaat. En wie een stap achteruit doet en kijkt naar de natuurkunde ontdekt iets interessants: coherentie is geen managementconcept, maar een fundamenteel principe van hoe de werkelijkheid zich ordent.

Alles bestaat vanuit samenhang

In de klassieke manier van kijken naar de wereld bestaat alles uit losse onderdelen. Atomen, moleculen, objecten, mensen, organisaties. Dingen staan naast elkaar en beïnvloeden elkaar via oorzaak en gevolg. Vanuit dat wereldbeeld is het logisch dat organisaties worden ingericht als machines. Onderdelen worden geoptimaliseerd, processen worden gecontroleerd en leiders zorgen ervoor dat alles op elkaar aansluit.

De kwantumfysica laat een ander beeld zien. Wanneer natuurkundigen op het niveau van elementaire deeltjes kijken, verdwijnt het idee van losse onderdelen. Deeltjes blijken geen harde objecten te zijn, maar patronen van energie die voortdurend met elkaar verbonden zijn. Het universum blijkt minder op een verzameling losse dingen te lijken en meer op een veld. Een dynamisch geheel waarin alles elkaar beïnvloedt. De natuurkundige David Bohm beschreef dit als een impliciete orde. Onder de zichtbare werkelijkheid ligt een diepere samenhang waarin alles met elkaar verbonden is. Wat wij als afzonderlijke dingen ervaren, zijn volgens hem tijdelijke uitdrukkingen van dat grotere geheel. Vanuit dat perspectief wordt coherentie ineens begrijpelijk. Het is de toestand waarin delen van een systeem weer afgestemd raken op de onderliggende samenhang van het geheel.

Wat coherentie in de natuur betekent

In de natuurkunde betekent coherentie dat golven precies op elkaar afgestemd zijn. Wanneer golven dezelfde frequentie en fase hebben, versterken ze elkaar. Energie wordt dan niet verspreid of verstoord, maar bundelt zich. Laserlicht is een bekend voorbeeld. Gewoon licht bestaat uit allerlei verschillende golven die door elkaar bewegen. In een laser worden die golven coherent gemaakt. Ze bewegen synchroon. Daardoor wordte het licht extreem krachtig en gericht. Het verschil tussen gewoon licht en laserlicht is dus niet de hoeveelheid energie, maar de mate van afstemming. Coherentie is een natuurlijke staat waarin systemen hun energie optimaal kunnen laten stromen.

Dat principe komt overal in de natuur terug. In zwermen vogels, in ecosystemen, de groei van een eikenboom, zelfs in het menselijk hart. Wanneer de ritmes van het hart, het zenuwstelsel en de ademhaling op elkaar afgestemd raken, ontstaat een toestand die onderzoekers hartcoherentie noemen. In die toestand functioneren lichaam en brein aantoonbaar efficiënter. Coherentie is dan ook een natuurlijke staat waarin systemen hun energie optimaal kunnen laten stromen.

Organisaties als velden van energie en informatie

Wanneer we organisaties bekijken door de bril van de kwantumfysica verandert het beeld drastisch. Een organisatie is niet alleen een structuur van functies en processen. Ze is ook een veld van relaties, aandacht en betekenis. Als leider voel je het intuitief als er spanning in je team zit. Je merkt wanneer je organisatie richting heeft. Ook voor buitenstaanders is dat voelbaar. Je ervaart wanneer gesprekken energie geven of je juist leeg trekken. Dat zijn geen vage indrukken, maar signalen van de mate van coherentie in het systeem. Wanneer er duidelijkheid is over wat er belangrijk is, begint waarneming en handelen op elkaar aan te sluiten.

Wanneer mensen verbonden zijn met een gedeelde bedoeling, wanneer er helderheid is over wat er werkelijk belangrijk gevonden wordt, beginnen hun waarneming en handelen op elkaar aan te sluiten.

Wanneer mensen verschillende beelden hebben van de werkelijkheid, verschillende intenties volgen of elkaar niet vertrouwen, ontstaat er ruis. Net zoals bij golven die niet op elkaar afgestemd zijn. Energie gaat verloren in ruis. Maar wanneer mensen verbonden zijn met een gedeelde bedoeling, wanneer er helderheid is over wat er werkelijk belangrijk gevonden wordt, beginnen hun waarneming en handelen op elkaar aan te sluiten. Het systeem wordt coherenter. Het team wordt coherenter. En net zoals bij laserlicht ontstaat er dan iets opvallends. De energie van de organisatie bundelt zich.

Het veld van leiderschap

Voor leiders heeft dit inzicht grote gevolgen. Want als coherentie een veldkwaliteit is, betekent dat dat leiderschap minder gaat over sturen van gedrag en meer over de kwaliteit van aanwezigheid in het systeem. Otto Scharmer beschrijft dit in zijn werk over Theory U als leiden vanuit het veld. Volgens hem wordt de toekomst die ontstaat bepaald door de kwaliteit van aandacht van waaruit mensen handelen. Wanneer een leider zelf gefragmenteerd is, voortdurend schakelt tussen belangen en onzekerheden, wordt die onrust voelbaar in de organisatie. Teams reageren daarop met controle, voorzichtigheid of pollitiek gedrag. Met andere woorden: de staat van bewustzijn van leiders beïnvloedt de staat van het systeem.

Wanneer een leider zelf gefragmenteerd is, voortdurend schakelt tussen belangen en onzekerheden, wordt die onrust voelbaar in de organisatie.

Dat klinkt misschien abstract, maar in de praktijk is het verrassend herkenbaar. Wanneer een leider zelf gefragmenteerd is, voortdurend schakelt tussen belangen en onzekerheden, wordt die onrust voelbaar in de organisatie. Teams reageren daarop met controle, voorzichtigheid of politiek gedrag. Maar wanneer een leider innerlijk helder is over de bedoeling en richting, ontstaat er een andere dynamiek. Mensen voelen waar het werkelijk om gaat. Besluiten worden eenvoudiger. Energie beweegt sneller door het systeem. in termen van kwantumfysica zou je kunnen zeggen dat de leider helpt om het veld van de organisatie coherenter te maken.

Waarom controle coherentie verstoort

Veel organisaties proberen coherentie te creëren via structuur. Meer regels, meer afstemmingsoverleggen, meer rapportages. Ironisch genoeg werkt dat vaak averechts. Hoe meer controle er wordt toegevoegd, hoe meer mensen hun eigen waarneming gaan onderdrukken. Het systeem verliest dan juist de natuurlijke afstemming die coherentie mogelijk maakt. De natuur laat zien dat coherentie niet ontstaat door centrale sturing, maar door verbondenheid. In een zwerm vogels kent geen enkel vogel het volledige patroon. Toch beweegt de zwerm als één organisme. Dat komt doordat elke vogel afgestemd blijft op het geheel via eenvoudige relationele signalen.

Ook organisaties functioneren uiteindelijk zo. Wanneer mensen zich echt verbonden voelen met de bedoeling van hun werk en met elkaar, ontstaat er vanzelf afstemming. Gewoon omdat het logisch voelt. Coherentie groeit op deze manier van binnenuit.

Een ervaring uit de praktijk

Een bestuurder van een kennisorganisatie vertelde me eens dat hij lange tijd dacht dat strategie het belangrijkste instrument van leiderschap was. Elk jaar werd er een nieuwe strategie ontwikkeld, zorgvuldig uitgewerkt en gepresenteerd. Toch merkte hij dat de organisatie telkens opnieuw fragementatie vertoonde. Teams trokken hun eigen plan, prioriteiten verschilden en besluiten werden eindeloos besproken. Tijdens een leiderschapsprogramma werd hem een duidelijke vraag gesteld: is de strategie iets dat mensen van binnenuit herkennen, of is het een document waar ze zich aan proberen aan te passen?

Vanuit de kwantumfysica bekeken is coherentie geen vaardigheid die organisaties moeten leren. Het is de natuurlijke staat die ontstaat wanneer delen van een systeem zich opnieuw afstemmen op het veld waaruit ze voortkomen.

Die vraag bleef hangen. In de maanden daarna veranderde hij zijn aanpak. In plaats van nog meer strategieën uit te rollen, begon hij gesprekken te voeren over de bedoeling van het werk. Over zijn visie, over wat er mogelijk is. Langzaam begon er iets te verschuiven. Teams ontdekten dat ze eigenlijk hetzelfde belangrijk vonden, maar dat dat nooit was uitgesproken. Besluiten werden eenvoudiger. Initiatieven versterkten elkaar. De bestuurder beschreef het later als het moment waarop de organisatie weer op de rails kwam. Vanuit de kwantumfysica bekeken is coherentie geen vaardigheid die organisaties moeten leren. Het is de natuurlijke staat die ontstaat wanneer delen van een systeem zich opnieuw afstemmen op het veld waaruit ze voortkomen.

Coherentie als bewustzijnspraktijk

Wanneer coherentie verbonden is met de structuur van de werkelijkheid, betekent dat dat leiderschap in essentie een bewustzijnspraktijk wordt. Niet iets wat je alleen doet, maar iets wat je bent. Leiders met bewustzijn voelen vaak intuïtief dat hun innerlijke staat invloed heeft op alles om hen heen. Kwantumfysica heeft daar een verrassende taal voor. In een veld waarin alles met elkaar verbonden is, kan de kwaliteit van één bron resonantie creëren in het geheel. Net zoals één stem een ruimte kan laten trillen wanneer de toon precies klopt. Dat betekent niet dat leiders alles bepalen. Maar het betekent wel dat hun staat van zijn een ankerpunt kan worden voor coherentie.

Wanneer een organisatie coherent wordt

Hoe herken je nu of jouw organisatie al coherent is? Vaak wordt coherentie zichtbaar in kleine verschuivingen. Gesprekken worden rustiger. Besluiten voelen vanzelfsprekender. Teams nemen initiatief zonder dat iemand het vraagt. Het systeem lijkt minder energie nodig te hebben om vooruit te bewegen. Misschien komt dat omdat het zich opnieuw heeft verbonden met iets wat altijd al aanwezig was: de onderliggende samenhang van het geheel.

Vanuit de kwantumfysica bekeken is coherentie dus geen vaardigheid die organisaties moeten leren. Het is de natuurlijke staat die ontstaat wanneer delen van een systeem zich opnieuw afstemmen op het veld waaruit ze voortkomen.

Leiders die dat begrijpen, proberen hun organisatie niet langer te dwingen tot samenwerking. Ze zorgen ervoor dat de voorwaarden ontstaan waarin coherentie weer kan verschijnen.

Wil jij ontdekken waar jouw leiderschap al coherent is en waar niet? En wil je toewerken naar een meer coherent team of organisatie? Boek dan een Leiderschaps-Coherentie-Scan.